Psikologların Etik Kuralları

Psikoloji, insan davranışını ve karşılıklı bilişsel süreçleri inceleme altına alan bilim dalıdır. Psikoloji biliminin nihai amacı yaşam kalitemizi arttırmak ve aynı zamanda ruhsal sağlığımızı korumaya teşvik etmektir. Peki psikologların bu prensipleri amaç edinip edinmediklerinden kim veya ne sorumludur? İşte burada psikologlar için etik kurallar devreye girer.

Etik Yunanca da “ethos” yani “töre” anlamına gelen etik bir durumun ahlak çerçevesi ile ilgilenmektedir. Etik ve ahlak tamamen aynı olmamasına rağmen coğrafyamızda çoğu kez aynı anlamda kullanılmaktadır. Etik ve ahlakın farklı içerikler taşıdığı aşikardır; “ahlak” yöresel, töresel çerçeve ile ilgilenirken, “etik” evrensel bir hal ile yargılayıcı ve sorgulayıcıdır. Her mesleğin bir etiği söz konusudur ve mesleğe göre çeşitlilik göstermektedir. Etik çeşitlilik gösterse bile ortak amaç dürüst ve tarafsız bir biçimde adaletli olmaktır.

Psikolojik danışmada da mesleki etik kurallar mevcuttur. Bu kurallar psikolojik danışma elemanlarının sorunlar ile karşılaşması halinde yardım sağlayacak niteliktedir.

Psikolojide Genel Etik İlke ve Kurallar

1) Yetkinlik / Yeterlilik : Bir psikoloğun yetkin ve yeterli olabilmesi için öncelikle uygun yasal eğitimi almış olması gerekir. Daha önceki yazımda da belirttiğim gibi sadece lisans eğitimi bu meslekte yeterli olmamaktadır. Psikolog, yetkinliğini korumak ve geliştirmek amacıyla alanındaki bilimsel gelişmeleri ve gerekli eğitimleri takip etmelidir. Eğer bir psikolog bir konuda yetkin olmadığını düşünüyorsa, o konuda yetkin bir meslektaşına yönlendirme yapmalıdır. Ne yazık ki bazı psikologlar danışan kaybetmemek adına yönlendirme yapmaktan kaçınmaktadır. Her psikoloğun farklı bir alanda uzmanlaştığı unutulmamalıdır.

2) Yararlı Olmak ve Zarar Vermemek: Psikologlar, psikolojik bilgilerini ve verdikleri danışmanlığı danışanları için en yüksek yararı gözetecek şekilde planlamalı ve onların zararına bir uygulama yapmaktan kaçınmalıdır. Bu tüm psikologların en temel etik ilkelerinden biridir. Psikoloji bilgilerini ya da yaptıkları uygulamayı kötüye kullanmamalıdır. Aynı zamanda psikologlar kişilerin temel hak ve özgürlüklerine, onurlarına, dünya görüşlerine, cinsel tercihlerine, dini inançlarına, ahlak kurallarına, değerlerine, sınırlarına saygı göstermelidir. Yetkinliklerini bu kişilere zarar vermek, onlardan zorla bilgi almak ya da insanlara itiraf ettirmek için zorlamak, cinsel, fiziksel veya psikolojik tacizde bulunmak ve onları yönlendirmek için kullanmamalıdır. Danışanlar için psikolog seçiminde son derece önemlidir.

3) Sorumluluk: Psikolog, mesleki sorumluluklarının bilincindedir ve uygulamalarının sonuçlarından sorumludur. Psikolog, danışanından edinmiş olduğu bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür. Fakat gizlilik ilkesi, danışanın kendisine veya başkalarına yönelik bir zarar vermiş ya da verecek olma durumunda ihlal edilebilir.

4) Dürüstlük: Psikolog, kendisini doğru tanıtmalıdır. Psikologlar psikolojik destek süresince doğruluk, dürüstlük ve tarafsızlık ilkelerini benimsemelidir. Danışanlarını yanıltmaktan, kandırmaktan ya da aldatmaktan kaçınmalıdır. Bu noktada danışana belirsiz vaatlerde bulunmamalı, doğru ve dürüst bilgilendirmeler yapmalıdır. Psikolog seçimi yaparken dürüstlük ilkesine dikkat edin.

5) İnsan Haklarına Saygı ve Ayrımcılık Yapmama: Psikolog, her durumda insan haklarına saygı gösterir. Yaş, cinsiyet, cinsel kimlik, cinsel tercih, din, mezhep, ekonomik düzey gibi konularda ayrımcılık yapmaz ve adaletli olur. Fakat ne yazık ki nabza göre şerbet veren, özellikle de ücret konusunda bir danışana farklı, öbür danışana farklı şeyler söyleyen ve hatta gittiği semte göre ücretini değiştiren psikolog örneklerinin de bir hayli fazla olduğunu söylemeden geçemeyeceğim.

Psikologlar, danışanlarının yaş, kimlik, cinsel tercih, etnik köken, din, sosyo-ekonomik düzey ve engelli oluşlarına ilişkin konularda ayrımcılık veya baskı yapmamalıdır. Onların özgürlük ve seçim haklarına saygı duymalıdır; ancak bu aşamada kişilerin hayat akışlarının iyiliği ve sağlıklı olması için onlara doğru yolu göstermelidir.